Drie zeilblokken

Aad Kleijweg

In dit artikel tonen we een interessant fragment van een kleipijpje dat niet vaak wordt gevonden. Links op de ketel bevindt zich het reliëfmerk van een meermin, dat we wel vaker tegenkomen. Rechts zijn drie zeilblokken afgebeeld, bekroond met een florale omlijsting.

Drie zeilblokken zijn als pijpenmakersmerk niet bekend. Het lijkt er dan ook op dat deze afbeelding eerder als decoratie moet worden beschouwd, waarbij mogelijk is gekozen voor een maritiem thema.

Ook het reliëfmerk van de meermin is mogelijk geen pijpenmakersmerk. Het merk Meermin werd namelijk pas in 1745 in gebruik genomen, terwijl dit pijpje vermoedelijk van een eerdere datum is.

Het beeld van de mooie, langharige meermin stamt uit de middeleeuwen. Vaak werd zij afgebeeld op een rots, terwijl ze haar golvende haardos kamde en zichzelf in een spiegel bewonderde. Tijdens deze bezigheden zong zij een onweerstaanbaar liefdeslied.

De meermin werd beschouwd als een slecht voorteken. Zeelieden zouden, bedwelmd door haar schoonheid en haar onweerstaanbare gezang, verdrinken. Van de kwaadaardigste meerminnen werd zelfs gedacht dat zij hun slachtoffers opaten. Het waarnemen van een meermin werd dan ook gezien als een onheilspellend teken, dat storm, schipbreuk en verdrinking aankondigde.

Ondanks deze angstaanjagende verhalen werden meerminnen door mannen begeerd. Ook meerminnen zouden een menselijke echtgenoot wel zien zitten. Niet zozeer uit liefde, maar omdat zij op die manier een ziel konden verkrijgen; meerminnen zouden namelijk geen ziel bezitten. Van de kinderen die uit een huwelijk tussen een meermin en een menselijke echtgenoot werden geboren, werd beweerd dat zij te herkennen waren aan de vliezen tussen hun vingers en tenen.

Hoewel er eeuwenlang in het bestaan van meerminnen werd geloofd, is er nog nooit een exemplaar gevonden. Zeelieden waren vaak maandenlang op zee en keerden soms terug met verhalen over het zien van een meermin. Waarschijnlijk hadden zij in werkelijkheid een zeehond, walrus of lamantijn waargenomen. Door het langdurige verblijf op zee en de levendige fantasie die daarmee gepaard kon gaan, werden deze dieren mogelijk aangezien voor de mysterieuze meermin.