Roos ongekroond – Amsterdam

Roos ongekroond – Amsterdam

De ongekroonde vijfbladige roos is een kenmerkend hielmerk binnen de vroege Amsterdamse pijpenproductie. De vijf kroonbladeren hebben een uitgesproken hartvormige vorm, waardoor dit type roos goed herkenbaar is. Er komen verschillende uitvoeringen voor, onder andere met en zonder duidelijk weergegeven kelkblaadjes.

De roos komt voor op vroeg-17e-eeuwse Amsterdamse pijpen. Vooral bij de dubbelconische pijpen uit de periode rond 1625–1635 wordt een roos met hartvormige bladeren in verband gebracht met Amsterdam. De vorm van de pijp en het hielmerk vormen daarbij samen belangrijke aanwijzingen voor de herkomst.

Roosmerken behoren tot de vroegste beeldmerken van Nederlandse pijpenmakers. In de eerste decennia van de 17e eeuw zijn veel van deze merken nog niet van initialen voorzien en is het daardoor niet altijd mogelijk om het merk aan één specifieke pijpenmaker toe te schrijven. Het roosmotief moet daarom vooral worden gezien als een vroeg herkenningsteken binnen de zich ontwikkelende pijpenmakerij.

Binnen de Amsterdamse vijfbladige roos bestaat een interessante variatie in de uitvoering. De hartvorm van de kroonbladeren, de manier waarop de bladeren elkaar raken en de eventuele kelkblaadjes geven inzicht in de verschillende uitvoeringen die door de vroege pijpenmakers zijn gebruikt. Het vergelijken van deze details kan helpen om gelijksoortige merken en pijpen onderling te herkennen.

Bij de determinatie van een losse vondst moet het hielmerk altijd worden beoordeeld in combinatie met de vorm van de pijpenkop, de steel, de datering en de vindplaats. Het roosmerk alleen hoeft niet voldoende te zijn om de productieplaats met absolute zekerheid vast te stellen. De vijfbladige roos met hartvormige kroonbladeren kan echter worden beschouwd als een kenmerkend type binnen de vroege Amsterdamse pijpenproductie.

Datering: circa 1625–1650.

Bronnen:
R. de Haan & W. Krook, De kleipijp als bodemvondst, hoofdstuk Amsterdam, Pijpelogische Kring Nederland, 1988.
J. van der Meulen, Database kleipijpen.