door Aad Kleijweg

Het Koninkrijk Holland (destijds gespeld als Koningrijk Holland) was de officiële naam van Nederland in de periode 1806–1810. Het was een vazalstaat van het Eerste Franse Keizerrijk onder leiding van Napoleon Bonaparte. In 1806 werd Napoleons jongere broer, Lodewijk Napoleon Bonaparte, aangesteld als koning van Holland. Hij stond bekend onder de bijnamen de Lamme Koning, Konijn en Vader der Ongelukkigen.

Lodewijk Napoleon Bonaparte koning van Holland

Lodewijk bleef gedurende de periode dat hij koning van Holland was Frans staatsburger en was in feite meer een gekroonde gouverneur in dienst van de machthebber, keizer Napoleon Bonaparte. Tegen de instructies van zijn broer in probeerde hij toch een eigen beleid te voeren en kwam hij op voor de belangen van het Koninkrijk Holland. Dit leidde tot toenemende conflicten met zijn broer, maar maakte hem tegelijkertijd geliefd bij het volk. Hij was zeer betrokken bij zijn onderdanen, vooral wanneer zich een ramp had voorgedaan. Napoleon kon zich uiteindelijk niet vinden in de manier waarop Lodewijk regeerde. Daarom zette hij hem in 1810 af en werd het Koninkrijk Holland ingelijfd bij Frankrijk.

Bij de aanvang van zijn bewind in 1806 wenste koning Lodewijk Napoleon een ridderorde in te stellen. Daarover schreef hij aan zijn broer:

"Ik wens een ridderorde in te stellen. Het zal veel goed doen. Mag ik Uwe Majesteit verzoeken hierin toe te stemmen en het ontwerp, dat ik mij de vrijheid veroorloof U voor te leggen, goed te keuren? Het zal een erekruis zijn waaraan geen voorrechten verbonden worden. Het gaat vooral om het devies en dat zal luiden: 'Eendracht maakt macht'."

Bovenstaand verhaal dient als een korte inleiding in verband met een kleipijp die mij onlangs onder ogen kwam. Onder verzamelaars van kleipijpen is het bekend dat pijpenmakers politieke, belangrijke en spraakmakende gebeurtenissen uit de geschiedenis op hun producten afbeeldden. De kleipijp die mij onder ogen kwam, vertoonde een wapenschild met vier kwartieren, waarin diagonaal geplaatste leeuwen en adelaars zijn afgebeeld. Tijdens mijn zoektocht op internet vond ik een wapenschild met dezelfde voorstelling. Dit bleek het wapen te zijn van Lodewijk Napoleon, koning van Holland. Ook het devies EENDRACHT MAAKT MAGT is daarop te lezen.

Wapen van Koning Lodewijk Napoleon volgens het decreet van 1807

Heraldiek

In het wapen van koning Lodewijk Napoleon komt de verbondenheid tussen Holland en Frankrijk tot uiting door de bijen op de koningsmantel, de handen die zwaarden vasthouden en het grote lint van het Franse Legioen van Eer met de letter N, die in 1808 werd verwijderd. Rond het wapenschild met de vier kwartieren zien we de leus EENDRACHT MAAKT MAGT, met tussen de woorden pijlenbundels. Het wapenschild bestaat uit vier kwartieren met de Hollandse leeuw, voorzien van een zwaard en een pijlenbundel, en de Franse adelaar.

Beschrijving van de pijpenkop

De pijpenkop, gevonden op een tuinderij bij Reeuwijk, vertoont sterke overeenkomsten met het wapen van koning Lodewijk Napoleon. Het devies EENDRACHT MAAKT MAGT is weergegeven op een tekstlint boven het wapen. Het betreft een ovoïde model met het gekroonde hielmerk 96. Het bijmerk links op de hiel is het wapen van Gouda, terwijl het vormmerk rechts uit een cirkeltje bestaat. De pijp is vervaardigd door de Goudse pijpenmaker Pieter Stomman.

Het wapenschild met de vier kwartieren, waarin de Hollandse leeuw en de Franse adelaars zijn afgebeeld, komt grotendeels overeen. Ook de handen met zwaarden en de koningsmantel met bijen zijn aanwezig. Het lint van het Franse Legioen van Eer met de letter N aan de onderzijde ontbreekt echter. Ook de keten wijkt af; deze bestaat uit afwisselend Franse adelaars en een onduidelijk figuurtje. Aan de voorzijde van de ketel bevindt zich het wapen van Gouda, de stad waar de pijp is vervaardigd. Het devies EENDRACHT MAAKT MAGT werd overigens in 1808 weer uit het wapen verwijderd.

Ondanks de korte periode (1806–1810) waarin het Koninkrijk Holland heeft bestaan, zijn in die jaren ook eigen munten geslagen, zoals de 50-stuivermunt uit 1808. Opvallend is dat het wapenschild op deze munt exact overeenkomt met het wapenschild dat op de pijpenkop is afgebeeld.

Aanvullende informatie:

23 januari 1807 bezocht Lodewijk Bonaparte Gouda. Naast een bezoek aan de St. Janskerk bracht hij een bezoek bij de pijpenfabriek van Pieter Stomman en geeft deze toestemming pijpen te gaan maken waarop het wapen van "Zyner Majesteit" staat afgebeeld. Iets meer dan een maand later heeft Pieter Stomman deze pijp in zijn assortiment opgenomen. Zie berichtgeving hieronder.

Ook de pijpenfabriek van de weduwe van Cornelis van Leeuwen en Zoon kregen een bezoek van Koning Lodewijk Bonaparte en ook zij kregen toestemming een pijp uit te brengen met het koninklijk wapen. Zij brachten de pijp een maand later uit met het merk de Gekroond 46. Zie berichtgeving.