HOME RULE voor export
Vaak bevatten pijpen een voorstelling die ons iets vertelt over de geschiedenis. Tegenwoordig kunnen we dankzij het internet gemakkelijker informatie over de desbetreffende voorstelling vinden. Dat geldt ook voor dit pijpje, dat speciaal voor de export naar Ierland werd gemaakt. Het is voorzien van de tekst HOME RULE, omgeven door klavertjes met drie blaadjes.
Om de betekenis van de voorstelling op dit pijpje beter te begrijpen, zullen we eerst in een paar onderdelen van de Ierse geschiedenis moeten duiken. De tekst HOME RULE vindt zijn oorsprong in de tweede helft van de 19e eeuw, terwijl de betekenis van de klavertjes met drie blaadjes nog iets verder teruggaat.
De geschiedenis van Ierland in de tweede helft van de 19e eeuw
Omstreeks 1845 en 1848 raakten de toen heersende politieke problemen grotendeels op de achtergrond door een nationale ramp: de aardappelziekte. Deze ziekte veranderde ogenschijnlijk gezonde aardappelen in korte tijd in een hoopje zwarte prut en vernietigde vrijwel de gehele aardappeloogst. Er was voldoende Iers graan aanwezig om de bevolking te voeden, maar de Ieren werden gedwongen dit naar Engeland te exporteren. Hierdoor brak een grote hongersnood uit. Vele Ieren stierven door honger en ziekte, terwijl velen zich genoodzaakt zagen te emigreren. De meesten vertrokken naar Amerika, waar ze aankwamen bij Castle Garden, destijds een belangrijke aankomstplaats voor emigranten in New York.
De meeste Ierse emigranten vestigden zich in Manhattan, New York, waar ze vaak een zwaar en armoedig bestaan leidden. De Ieren werden door de Amerikanen gediscrimineerd en gezien als agressieve zuiplappen, terwijl ze tegelijkertijd het zwaarste en minst aantrekkelijke werk moesten verrichten. Zo werden de Amerikaanse spoorwegen grotendeels aangelegd door Ierse emigranten.
Doordat zoveel Ieren naar Amerika waren geëmigreerd, ontstond daar een grote en hechte gemeenschap. In die tijd besteedden welgestelde Ieren veel geld aan onafhankelijkheidsbewegingen in hun vaderland. Ook groeide de haat tegen de Engelsen, omdat zij de Ieren tijdens de hongersnood niet hadden geholpen. Er ontstonden geheime genootschappen die zich tot doel stelden Ierland onafhankelijk te maken.
In 1858 werden in New York de IRB (Irish Republican Brotherhood, de Ierse Republikeinse Broederschap) en de Fenian Brotherhood opgericht. Deze organisaties vormden een belangrijke basis voor het latere Ierse republikeinse verzet. In 1866 trokken leden van beide broederschappen naar Canada. Van daaruit organiseerden zij een jaar later een opstand in Ierland, die uiteindelijk mislukte.
Naast het gewapende verzet ontstond er in 1870 een politieke beweging die streefde naar Iers zelfbestuur: de Home Rule-beweging, onder leiding van Charles Stewart Parnell. Deze beweging probeerde haar politieke doelstellingen langs parlementaire weg en zonder gewapend geweld te verwezenlijken.
De invoering van de HOME RULE-wetten verliep niet zonder problemen. De eerste twee wetsvoorstellen werden door het Britse parlement verworpen. Dit leidde tot grote onvrede onder een aanzienlijke groep Ieren, die zich voortaan de Ierse Nationalisten noemden. Zij verenigden zich onder meer in de beweging Sinn Féin.
Het derde wetsvoorstel werd in 1912-1913 door het Hogerhuis afgewezen, maar werd dankzij nieuwe wetgeving in 1914 uiteindelijk toch goedgekeurd. De protestanten in Ulster zagen dit als een eerste stap in de richting van een katholieke overheersing. Als reactie hierop richtten zij de Ulster Volunteer Force (UVF) op, die zich fel tegen HOME RULE verzette.
Sir Edward Carson leider in het verzet tegen Home Rule
Tot op de dag van vandaag is de strijd nog steeds gaande.
Voor de klavertjes met drie blaadjes die op de pijpenkop zijn afgebeeld, moeten we nog wat verder terug in de geschiedenis.
De geschiedenis van Sint-Patrick
Sint-Patrick is de beschermheilige van Ierland. Alles wat we over hem weten, is afkomstig uit verhalen, mythes en legendes die door de eeuwen heen zijn doorverteld.
Volgens de overlevering benoemde paus Celestinus I hem in het jaar 432 tot bisschop en gaf hem de naam Patricius, wat zoveel betekent als 'vader van zijn volk'. Hij kreeg de taak om de Ieren het christendom bij te brengen. In 455 stichtte hij een kerk in Armagh.
Saint-Patrick
Het christendom bijbrengen aan de Ieren was geen gemakkelijke taak. Volgens de overlevering maakte Sint-Patrick gebruik van een klavertje met drie blaadjes om de mensen de Heilige Drie-eenheid uit te leggen: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Tot op de dag van vandaag is het klavertje drie een belangrijk symbool van Ierland gebleven.
Slangen stonden symbool voor het heidendom. Volgens de legende zou Sint-Patrick het heidendom hebben uitgeroeid door de slangen uit Ierland te verdrijven. Vandaar dat we Sint-Patrick vaak afgebeeld zien met slangen.
Uiteindelijk werden de Ieren in de vijfde eeuw tot het christendom bekeerd. Op 17 maart vieren de Ieren nog steeds hun belangrijkste feestdag: Saint Patrick's Day.
Historische kanttekeningen
Bij het bestuderen van de geschiedenis achter dit pijpje komen we verschillende gebeurtenissen, personen en verhalen tegen. Sommige zijn historisch goed gedocumenteerd, terwijl andere in de loop der tijd enigszins zijn aangedikt of door overleveringen een eigen betekenis hebben gekregen.
De Ierse hongersnood en emigratie
De grote Ierse hongersnood, ook wel de Great Famine genoemd, vond voornamelijk plaats tussen 1845 en 1852. De aardappelziekte vernietigde een groot deel van de aardappeloogst, waardoor miljoenen Ieren in grote problemen kwamen. Hoewel er in Ierland ook andere landbouwproducten werden verbouwd en geëxporteerd, bleef de voedselvoorziening voor een groot deel van de arme bevolking afhankelijk van de aardappel. De Britse overheid greep onvoldoende in om de hongersnood te bestrijden. De rol van de Britse politiek en het voortdurende voedseltransport vanuit Ierland naar Engeland blijven tot op de dag van vandaag belangrijke en gevoelige onderwerpen in de Ierse geschiedschrijving.
Naar schatting stierven ongeveer één miljoen mensen door honger en ziekte. Nog eens ongeveer één miljoen Ieren verlieten het land. Velen vertrokken naar Amerika, waar zij aanvankelijk vaak te maken kregen met armoede, discriminatie en slechte leefomstandigheden.
Castle Garden in New York was inderdaad een belangrijke aankomstplaats voor immigranten, maar pas vanaf 1855. Daarvoor kwamen veel emigranten aan via andere locaties. In 1892 nam Ellis Island deze functie over.
De Ierse onafhankelijkheidsbewegingen
De Ierse emigranten in Amerika vormden een belangrijke financiële en politieke steun voor de onafhankelijkheidsbewegingen in hun vaderland. De in 1858 opgerichte Irish Republican Brotherhood (IRB) en de Fenian Brotherhood waren revolutionaire organisaties die streefden naar een onafhankelijk Ierland.
De IRB werd in Ierland opgericht, terwijl de Fenian Brotherhood in Amerika ontstond. Beide organisaties waren nauw met elkaar verbonden. De gewapende acties in Canada in 1866 en de mislukte opstand in Ierland in 1867 maakten duidelijk dat een gewapende strijd tegen de Britse overheersing niet eenvoudig zou zijn.
De IRB kan worden beschouwd als een belangrijke voorloper van het latere Ierse republikeinse verzet, maar het is historisch niet juist om deze organisatie rechtstreeks als de voorloper van de IRA aan te duiden.
HOME RULE en Charles Stewart Parnell
De Home Rule-beweging streefde naar zelfbestuur voor Ierland binnen het Verenigd Koninkrijk. Het was dus aanvankelijk geen beweging die volledige onafhankelijkheid nastreefde.
Charles Stewart Parnell werd een van de belangrijkste politieke leiders van deze beweging. Hij was vanaf 1875 actief in het Britse parlement en groeide in de jaren daarna uit tot een invloedrijke voorvechter van Iers zelfbestuur.
De eerste twee Home Rule-wetsvoorstellen, ingediend in 1886 en 1893, werden niet aangenomen. Het derde wetsvoorstel werd in 1912 ingediend. Na een langdurige politieke strijd werd de wet in 1914 goedgekeurd. Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd de uitvoering echter uitgesteld.
Vooral onder de protestantse bevolking van Ulster bestond grote weerstand tegen Home Rule. Men vreesde dat een Iers zelfbestuur zou leiden tot een katholieke overheersing. In 1913 werd de Ulster Volunteer Force (UVF) opgericht om zich gewapend tegen de invoering van Home Rule te verzetten.
Sinn Féin, opgericht in 1905, moet hierbij als een afzonderlijke politieke beweging worden gezien. Hoewel beide bewegingen Iers-nationalistische elementen hadden, streefde Sinn Féin uiteindelijk naar een veel verdergaande onafhankelijkheid dan de oorspronkelijke Home Rule-beweging.
Sint-Patrick en het klavertje drie
Sint-Patrick is de beschermheilige van Ierland en wordt traditioneel beschouwd als een van de belangrijkste verspreiders van het christendom op het eiland. Over zijn leven is echter niet alles met zekerheid bekend. Veel verhalen zijn gebaseerd op overleveringen en latere geschriften.
Het verhaal dat Sint-Patrick het klavertje drie gebruikte om de Heilige Drie-eenheid uit te leggen, is een bekende Ierse traditie. Er bestaat echter geen historisch bewijs uit zijn eigen tijd dat hij dit daadwerkelijk heeft gedaan.
Ook het verhaal dat hij de slangen uit Ierland verdreef, behoort tot de legendevorming. In werkelijkheid hebben er van nature nooit slangen op het eiland geleefd. De slangen worden daarom vaak gezien als een symbolische verwijzing naar het heidendom, dat door het christendom werd verdrongen.
De bekering van Ierland vond bovendien niet op één bepaald moment plaats, maar was een geleidelijk proces waaraan meerdere geestelijken en missionarissen hebben bijgedragen.
De traditionele sterfdag van Sint-Patrick is 17 maart. Deze dag wordt nog altijd uitbundig gevierd als Saint Patrick's Day, niet alleen in Ierland, maar overal ter wereld waar Ierse gemeenschappen wonen.
Terug naar het pijpje
Wanneer we de voorstelling op het pijpje met deze historische achtergrond bekijken, krijgen de woorden HOME RULE en de klavertjes drie een bijzondere betekenis. De tekst verwijst naar de politieke strijd voor Iers zelfbestuur aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. De klavertjes drie verwijzen naar Sint-Patrick, het christendom en de Ierse nationale identiteit.
Daarmee is dit pijpje meer dan alleen een gebruiksvoorwerp. Het is ook een kleine tastbare herinnering aan een periode waarin de Ieren streden voor hun eigen politieke, religieuze en nationale identiteit.