Aad Kleijweg
Reeds eerder schreef ik het artikel [Hoe kwam de Delftse pijpenmaker Thomas Bael aan zijn wereldkloot?]. Ik schreef dit artikel omdat het niet ondenkbeeldig is dat Thomas Bael in Delft in dezelfde straat woonde en werkzaam was als waar zich muurankers en een gevelsteen bevonden die voor hem als voorbeeld kunnen hebben gediend bij het bedenken van zijn pijpenmerk, de Wereldkloot of Rijksappel.
In dit artikel zet ik enkele voorbeelden naast elkaar van merken of versieringen op kleipijpen en gevelstenen. Niet omdat er noodzakelijkerwijs een directe relatie tussen deze voorstellingen bestaat, maar omdat ze zeker inspirerend kunnen hebben gewerkt. Bovendien is het interessant en leuk om de overeenkomsten tussen de verschillende voorstellingen te zien.
PAPEGAAI IN RING
Als eerste begin ik in mijn eigen stad, Delft. Aan de zuidzijde van de Buitenwatersloot heeft een molen gestaan met de naam De Papegaai, die dateert uit 1690. De molen is in 1936 gesloopt. Op de molen bevond zich een gevelsteen waarop we een papegaai in een ring zien. De gevelsteen draagt de volgende tekst:
DE PAPEGAEY IS MYN NAEM
TOT MALEN BEN ICK BEQUAEM
1690
DIE DIT WERCK HEEFT DOEN MAKEN KYCK
SY IS GENAEMT LEUNTA JACOBA V.DYCK
De afbeelding van een papegaai in een ring komt overeen met het gelijknamige pijpenmakersmerk uit Gouda, dat van 1713 tot 1780 in gebruik is geweest.
De gevelsteen is na de afbraak teruggeplaatst in de woningen die zijn gebouwd op de plaats waar de molen heeft gestaan. Onder de gevelsteen is een steen met tekst geplaatst die voor zich spreekt.
DE PAPEGAAY. DE MOLEN VAN VAN DIJCK:
DE SLOOPER MAAKTE HAAR MET DE GROND GELYK:
WANT ZY HAD AFGEDAAN EN ZOO GE NU AANSCHOUWT
ZYN OP HAAR PLAATS. DEEZ ' WONINGEN GEBOUWD.
Ansichtkaart uit omstreeks 1920, met zicht op molen De Papagaay vanaf de Buitenwatersloot.