Hippolyte Léon Bonnaud – Marseille, Frankrijk ca. 1890 - 1922

Hippolyte Léon Bonnaud was een Franse pijpenfabrikant uit Marseille, gespecialiseerd in de vervaardiging van kleipijpen. Zijn naam is verbonden aan een karakteristieke groep Franse pijpen uit het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. De fabriek vervaardigde zowel eenvoudige gebruikspijpen als bijzondere figurale pijpen, waarbij vormgeving en decoratie een belangrijke rol speelden.

De fabriek in Marseille

De geschiedenis van Hippolyte Léon Bonnaud moet worden onderscheiden van die van de eveneens in Marseille gevestigde firma Bonnaud Fils. Beide ondernemingen waren actief in de pijpenindustrie en gebruikten de familienaam Bonnaud, maar vormden afzonderlijke bedrijven. Hun onderlinge verhouding leidde zelfs tot een langdurige strijd over het recht om zich als de oorspronkelijke Bonnaud-fabrikant te presenteren.

Een historische vermelding uit circa 1890 noemt de onderneming uitdrukkelijk als Fabrique de pipes marseillaises Hippolyte Léon Bonnaud. Daarmee staat vast dat de fabriek onder deze naam aan het einde van de negentiende eeuw actief was.

De onderneming was gevestigd aan de Pont-de-Vivaux in Marseille, een stad die een belangrijke rol speelde in de Franse productie van kleipijpen. De plaatselijke fabrikanten maakten gebruik van de traditie van de pijpenindustrie in Zuid-Frankrijk en produceerden pijpen voor zowel de binnenlandse markt als de export.

De pijpen van Bonnaud

Het assortiment van Bonnaud was gevarieerd. Naast eenvoudige pijpen met een gladde, cilindrische ketel werden ook rijker uitgevoerde modellen vervaardigd. Vooral de figurale pijpen zijn interessant voor verzamelaars. Hierbij werd de ketel gevormd als een menselijk hoofd, een personage of een ander herkenbaar motief.

De productie omvatte pijpen van rode en bruine klei. Sommige modellen werden voorzien van verf, lak of een goudkleurige en bronskleurige afwerking. Ook zijn pijpen bekend met reliëfversieringen, modelnummers en stempels met de naam van de fabrikant.

Een bijzonder voorbeeld is de pijp met een vogelklauw die een bloem vasthoudt, in het Frans omschreven als serre d'aigle tenant une fleur. Dit model wordt toegeschreven aan Hippolyte Bonnaud uit Marseille. De combinatie van de klauw en de bloemvormige ketel illustreert de decoratieve benadering die bij bepaalde Franse kleipijpen uit deze periode werd toegepast.

Andere bekende modellen zijn de figurale Jacobpijp en pijpen met menselijke borstbeelden. Museumexemplaren met de stempels BONNAUD MARSEILLE en HIPPOLYTE LEON BONNAUD MARSEILLE laten zien dat de naam in verschillende uitvoeringen voorkomt.

Tentoonstellingen en onderscheidingen

Hippolyte Bonnaud nam deel aan industriële en koloniale tentoonstellingen. Een belangrijke vermelding betreft de Nationale Koloniale Tentoonstelling van Marseille, die in 1922 plaatsvond. De onderneming ontving daar volgens de historische vakliteratuur een gouden medaille.

In advertenties van de opvolgende onderneming werd deze onderscheiding later nog vermeld. Dat wijst erop dat de reputatie en de onderscheidingen van de fabriek ook na de oorspronkelijke periode commercieel werden benut.

Opvolgers en einde van de productie

Na Hippolyte Bonnaud werd de onderneming voortgezet onder Léon Bonnaud. Vervolgens wordt Joseph Vial vermeld als opvolger, met behoud van de naam Hippolyte-Léon Bonnaud in de bedrijfsreclame. Later nam Joseph Gasquet de activiteiten over.

Volgens de beschikbare vakliteratuur beëindigde Joseph Gasquet zijn activiteiten in 1958. Daarmee kwam een einde aan deze tak van de pijpenproductie in Marseille. De afzonderlijke firma Bonnaud Fils was al eerder, in 1948, met de productie gestopt.

Merken en herkenning

Pijpen van deze fabrikant zijn onder meer herkenbaar aan stempels als:

• BONNAUD MARSEILLE

• BONNAUD MARSEILLE DÉPOSÉ

• HIPPOLYTE LEON BONNAUD MARSEILLE

De precieze stempel, de gebruikte klei, de vorm van de ketel en de eventuele beschildering zijn belangrijke aanwijzingen bij de identificatie. De datering verschilt per model; museumstukken met Bonnaud-stempels worden bijvoorbeeld gedateerd tussen circa 1890 en 1920, terwijl ook exemplaren uit een latere periode bekend zijn.

Hippolyte Léon Bonnaud neemt daarmee een interessante plaats in binnen de Franse pijpgeschiedenis. Zijn productie laat zien dat de Marseillese pijpenindustrie niet alleen eenvoudige rookpijpen voortbracht, maar ook opvallende, figurale en kleurrijk afgewerkte modellen die tegenwoordig een bijzondere plaats innemen in historische kleipijpencollecties.